مطلب شماره 1: عزت يا حرمت نفس ( Self-steem)

مقدمه:

عواطف و احساسات به زندگي آدم ها، رنگ ، انگيزه، معني و مفهوم مي بخشند و مجموع آن ها به همراه افكار و رفتار تشكيل دهنده شخصيت افراد هستند. اگر شخصيت را به يك ساختمان تشبيه كنيم، زمين و بستري كه اين ساختمان روي آن ساخته شده است، پيوند عاطفي مادر و فرزند است و آن چيزي نيست جز به وجود آمدن احساس اطمينان و امنيت به ديگران و پيرامون خود در كودك. اين زمينه تا حوالي 8 تا 9 ماهگي آماده مي شود تا پايه هاي ساختمان شخصيت (حرمت نفس) به تدريج در ماه هاي بعد در آن كار گذاشته شوند. الگوي ارتباطي و عاطفي كه مادر با فرزند خود در سال هاي اول تولد خصوصاً 9 ماه اول) برقرار مي كند، تعيين كننده توانايي و الگوي ارتباط اجتماعي فرد در آينده خواهد بود.

عزت نفس يا حرمت نفس چيست؟

عزت تفس يك احساس، درك و باور دروني تقريباً ثابت و پايدار مبتني بر واقعيت نسبت به ارزش و توانمندي خود است. حرمت نفس پاسخ دروني به سوال " من كيستم؟"  است. حرمت نفس مانند ترازو يا خط كش دروني است كه فرد با آن خود ( و در نتيجه ديگران) را ارزيابي كرده و مس سنجد و بر اساس آن حس، فكر و رفتار مي كند. تمامي افراد به درجاتي داراي حرمت نفس هستند ولي يك فرد با حرمت تفس مثبت و بالا داراي ويژگي هاي زير است:

ü     خود را با ارزش و دوست داشتني مي داند.

ü     از زندگي لذت مي برد و خود را لايق خوشبختي دانسته و در رسيدن به آن تلاش مي كند و مي داند دست يافتني است.

ü     هماني هست كه مي خواهد باشد (از آنچه هست راضي و خشنود است ولي در جهت بهتر شدن تلاش مي كند)

ü     با خود در جنگ و ستيز و بازخواست و رقابت است نه با ديگران.

ü     بر اساس مقايسه و مسابقه عمل نمي كند، بلكه سعي مي كند خوب خود باشد و نه ركورد ديگران بلكه ركورد خود را بشكند.

ü     در حل مشكلات قابليت و توان تفكر منطقي دارد.

ü     در ارتباط با ديگران راحت و بدون اضطراب است و كاري را كه مي داند، درست است بدون ترس و دلهره و تجاوز به حق و حقوق ديگران انجام مي دهد.

ü     تحمل شكست بدون تسليم شدن را دارد.

ü     مسئوليت زندگي خويش را بدون رنجاندن و به زحمت انداختن و توقع از ديگران به عهده گرفته و بدون عذر و بهانه آوردن و ناليدن با مشكلات روبرو مي شود.

ü     در عين استقلال و عدم وابستگي پذيراي كمك كردن و كمك گرفتن بوده و منت گذاري نمي كند و سپاسگزار و قدردان است.

ü     همواره بدنبال فعاليت و چالشي نو و رو به جلو بر اساس عقل و منطق و با پشتوانه احساسات و عواطف است.

ü     به توانمندي ها و موفقيت خود مي بالد و ارج مي نهد ولي دچار غرور و تكبر نمي شود.

ü     از احقاق حق خود از هي چ تلاشي گريزان نيست ولي در عين قدرت و توانمندي، بخشنده نيز هست.

 

چگونه فرزندمان در مي يابد كه فردي ارزشمند و توانمند و دوست داشتني است؟

هر نوع رفتار و گفتاري كه اين حس را به فرزندمان انتقال مي دهد و مهم ترين آن ها عبارتند از :

ü     هر زماني كه احساس خوبي نسبت به فرزندتان پيدا مي كنيد آن را به صورت عملي با نوازش كردن يا در آغوش گرفتن و از صميم قلب ابراز كنيد (هم پدر و هم مادر).

ü     در تشويق و تحسين كردن و توجه به او دست و دل باز باشيد .

ü     از هر نوع طعنه زدن، دست انداختن و دادن صفات نامناسب حتي به صورت شوخي جداً خودداري كنيد.

ü     در تصميم گيريهايي كه به نحوي كودكتان نيز در آن دخيل است (مثل رنگ اتاق يا لباسش) نظر او را نيز جويا شويد و اگر با ضرر واقعي و جدي همراه نيست به آن عمل كنيد.

ü     در بازي ها هر از گاهي ببازيد و نشان دهين كه شكست آخر خط نيست.

ü     هر از گاهي به عمد اشتباه كنيد و به فرزندتان نشان دهيد كه نه تنهات شما ( كه براي او قادر مطلق به حساب مي آييد) نيز ممكن است اشتباه كنيد، بلكه مسئوليت اشتباه خود را مي پذيريد و سعي در اصلاح آن مي كنيد.

ü     تمامي مقررات و قواعد بي مورد را دور بريزيد.

ü     از تكنيك به تاخير انداختن پاداش به درستي استفاده كنيد.

ü     شرايط و محيط پيرامون او را آنچنان امن و بي خطر كنيد كه آزادي تقريباً مطلق داشته باشد.

ü     از تكنيك تربيتي مقتدرانه يا عاشقانه استفاده كنيد اما هرگز، هرگز، هرگز اورا تنبيه نكنيد.

ü     در حد توانش در انجام امور مربوط به خانواده يا خودتان مثلاً ( آب دادن به گل ها و شستن ماشين) از او كمكم بخواهيد وكارش را تحسين كنيد حتي اگر درست و كامل انجام ندهد.

ü     براي با او بودن وقت بگذاريد (روزي حداقل 1 تا 2 ساعت) و تمامي عوامل تداخل كننده با آن را مرتفع كنيد.

تمامي اين عواطف منفي مثل كمرويي و خجالت ريشه در ارزيابي فرد از ديگران و شرايط، اي ارزيابي فرد از خود و يا هر دو دارد.

 منبع: كتاب مهارت هاي زندگي تاليف: دكتر سيد اصغر ساداتيان   انتشارات ما و شما   1390